AnonimMa'lûmu âliyeniz insanın sözündeki fesâhat, belâgat ve estetik ve içerik zenginliği kişinin bu konudaki kabiliyetinden, bilgisinden ve tecrübesinden kaynaklanır. Fakat bu sözün gönüllere tesiri kişinin iç alemindeki iklimden esinlenir. Örneğin; Siz gül suyu ve gül yağı içseniz ve iç organlarınızı komple gül kokusu istilâ etse.. O anda konuşmaya başlasanız ağzınızdan çıkan bütün sözcükler gül kokmaya başlar. Hatta ısırgan otu deseniz , yaban otu deseniz o sözcükler de mis gibi gül kokusu yayar. Çünkü o sözcükleri telaffuz edip dışarıya üfürdüğünüz nefes baştan aşağı gül kokmaktadır. Bir de bunun tam tersini düşünelim, Benim içimde midemde nahoş kokusu olan bitkiler olsa ve ben saatlerce gül kasideleri okusam hem de çok üstün bir hitabetle güzel kafiyelerle en estetik Gül şiirlerini okuyup terennüm etsem , Yine de nâhoş kokular yayılır etrafa.. Çünkü o güzel cümlelerin üfürüldüğü gönül ikliminden nâhoş esintiler çıkmaktadır. Bundan dolayı bir sözün veya yazının basit veya hikmetli olmasından ziyade hangi gönül ikliminden çıktığı önem arz etmektedir. Menfahı (üfürülme kaynağı) güzel bir hâlet-i rûhiyede ise söz basit ve estetikten uzak olsa bile ruh ondan haz alır. Sözün sûreti basit gibi dursa da hakikati güzel bir kokuya ve etkiye sahiptir. Sözün üfürüldüğü menfah kötü bir iklime sahipse sûreti ne kadar güzel ve parıltılı olsa da hakikati bozuk olduğu için ruh Ondan bir haz alamaz ve sıkılır. Bundan dolayıdır ki her sözün ve her yazının iki ciheti vardır. Bir zahiri tarafı vardır bir de batıni tarafı. Zahiri tarafındaki estetik, düzen , üslup, gramer ; gözü , kulağı etkiler, aklı etkiler ve oradan bir bilgi elde edilir. Batınî tarafında yani sözün sûretinde değil mânâsında saklı olan muhabbet , feyz, nispet gibi güzel kokular veya gaflet, zulmet, şehvet gibi kötü kokular ise kalbi ve ruhu etkiler. Tabii bu muhabbet feyiz nispet gibi güzel kokuları alabilmek için de manevi burnun açık olması gerekir. Mesela tasavvufun temeli olan Sohbet (hakiki ve gerçek sohbet) Bu anlatmış olduğum minvâl üzere cereyân eder. Gönüllerin birbirinin halinden yani iç aleminden etkilenip birbirine benzeşip aynı kokuya bürünmesi hadisesidir sohbet. Yukarıda yapmış olduğum bir benzetme vardı Gül yağı içseniz her sözünüz gül kokar. Çünkü o sözcükleri taşıyan nefesler Gül olmuştur Gül kokusuna bulanmıştır artık. Öyle bir durumda hiçbir şey demeseniz saatlerce sessiz otursanız sözünüz gül koktuğu gibi sükûtunuz da gül kokar. Sizinle aynı ortamda oturup aynı havayı teneffüs eden insanın iç alemine de bu koku bulaşır. Kendisi istese de istemese de bulaşır Burada özellikle vurgulamak istediğim incelik ve hikmet şudur ki. Bazen sözün sureti o kadar cezbedici ve göz kamaştırıcı olur ki mânâsındaki tadı gölgeler. Aslında bu da söz sahibinin ince bir sanatıdır. Ambalajı o kadar güzel ve göz kamaştırıcı bir hale getirir ki bakan mücevheri değil ambalajı temâşâ eder. Halbuki bîbahâ olan zarf değil mazrûftur. Acep nereye saplandı mütemâşînin gözleri..
Gül yağı içenlerin o sükûtundaki râyihayı anlatırken 'menfah' (üfürülme kaynağı) dediniz ya... Aklıma bir neyzenin hikayesi düştü. Ney, özünde sadece içi boş, kupkuru bir kamış parçasıdır. Ona biçim veren, perdeler açan ustanın eli ne kadar mahir olursa olsun (yani zarf ne kadar kusursuz durursa dursun); o neyin bağrından çıkan o dertli ve şifalı ses, aslında ustanın içine çektiği nefesten başkası değildir. Nefeste ne varsa, neyden o dökülür. Kelimeleriniz bende tam olarak bu hissi uyandırıyor. Mütemâşînin gözleri o kuru kamışa değil, o kamışın içinden süzülüp ruhu sarmalayan o dertli ve hakiki rüzgâra saplandı. Bu kelimelerin ardındaki ismi bilmek telaşından ziyade, bu sözleri yeşerten o zihni merak ediyor insan. Yine de o örtüyü kaldırıp arayışa düşmektense, şimdilik sadece bu güzel yankının tadını çıkarmak en doğrusu. O yankıyı dinlemek de bu sohbetin edebine pek yakışıyor. Gece bıraktığınız bu derin ve ruhu dinlendiren yazıyı, sabahın bu taze vaktinde büyük bir keyifle okudum. Kıymetli kaleminize, gönlünüze sağlık.